Hüceyrə qılafının bəzi xüsusiyyətləri

huceyre-qilafinin-bezi-xususiyyetleri-1QhHMüasir dövrdə hüceyrə qılafının molekulyar quruluşu hüceyrə biologiyası və biokimya sahələri üzrə ən mühüm tədqiqat obyektlərindən biridir. Bunun səbəbi hüceyrə qılafının mühüm bioloji xüsusiyyətlərə, kompleks quruluşa sahib orqanoid olmasıdır. Hüceyrə qılafı hüceyrənin qorunması və qidalanması üçün olduqca mühüm xüsusiyyətlərlə təchiz olunmuşdur və həyata keçirdiyi bütün proseslərlə yüksək ağıl nümayiş etdirir. “Hüceyrə qılafının bəzi xüsusiyyətləri” yazısını okumaya devam et

Reklamlar

Zülallar çiçək açmağa səbəb olur

a3ee36c887ecae9e87c422c5a58cb410Çiçəkli bitkilər üzərində aparılan son tədqiqatlar nəticəsində bu bitkilərin sanki nə zaman çiçək açacaqlarını bildikləri aşkar edilib.

Halbuki bu mövzu 80 ildir ki, alimlər üçün müəmmalı idi. Bildiyiniz kimi doğru zamanda çiçək açma bitkilərin çoxalması üçün çox vacibdir. Ancaq bir bitkinin çiçək açması üçün hüceyrə daxilində bir sıra molekulyar proses, bitkiyə aid bioloji saat və günəşdən gələn işıq bir-birinə uyğun olmalıdır. “Zülallar çiçək açmağa səbəb olur” yazısını okumaya devam et

Oksigenin həssas həll olma tarazlığı

 

Bədənimizin oksigendən istifadə edə bilməsi, bu qazın suda həll olma xüsusiyyətindən qaynaqlanır. Nəfəs aldığımız vaxt, ağciyərlərimizə daxil olan oksigen, dərhal həll olaraq qana qarışar. Qandakı hemoqlobin adlı zülal həll olunan bu oksigen molekullarını tutaraq hüceyrələrə daşıyar. Hüceyrələrdə isə, bir qədər əvvəl ifadə etdiyimiz xüsusi ferment sistemləri sayəsində, bu oksigendən istifadə edilərək ATF adlandırılan karbon birləşmələri yandırılar və enerji əldə edilər.

Bütün mürəkkəb canlılar bu sistemlə enerji əldə edərlər. Lakin, əlbəttə ki, bu sistemin işləyə bilməsi, əvvəla oksigenin həlla xüsusiyyətindən asılıdır. Əgər oksigen kifayət qədər həll olmasa, o, qana çox az miqdarda qarışar və bu da hüceyrələrin enerji ehtiyacının ödənilməsinə kifayət etməz. Oksigenin çox həll olunması isə, qandakı oksigen miqdarını həddən artıq yüksəldər və “oksidasiya zəhərlənməsi” yaradar.

Mövzunun diqqət çəkən tərəfi isə, müxtəlif qazların suda həll olma əmsallarının, bir-birlərindən bir milyon qat fərqli ola bilməsidir. Yəni ən çox həll olunan qazla ən az həll olunan qaz arasında, bir milyon qatlıq həll olma fərqi var. Demək olar ki, heç bir qazın həll olma əmsalı eyni deyil. Məsələn, karbon, oksigenə görə suda iyirmi qat daha çox həll olar. Bu qədər müxtəlif həll olma əmsalları arasında oksigenin həll olma əmsalı isə, tam bizim üçün uyğun olan əmsaldır.

Görəsən oksigenin həll olma əmsalı bir qədər daha az və ya çox olsa nə baş verərdi?

Əvvəlcə birinci ehtimala baxaq. Əgər oksigen suda (və dolayısilə qanda) bir qədər daha az həll olsa, qana daha az oksigen qarışar və hüceyrələr kifayət qədər oksigen ala bilməz. Belə olan halda, insan kimi yüksək maddələr mübadiləsi sürətinə sahib canlıların yaşaması çox çətinləşər. Belə olduqda nə qədər çox nəfəs alsaq da, havadakı oksigen hüceyrələrə kifayət qədər çatmayacağı üçün, yavaş-yavaş boğulma təhlükəsi ilə üzləşərik.

Əgər oksigenin həll olma əmsalı daha çox olsa, bu dəfə isə, bir qədər əvvəl ifadə etdiyimiz “oksidasiya zəhərlənməsi” baş verər. Oksigen əslində çox təhlükəli qazdır və normadan artıq qəbul edildikdə canlılar üçün öldürücü təsirə malikdir. Qandakı oksigen miqdarı artdıqda, bu oksigen su ilə reaksiyaya girərək olduqca reaktiv və zərərli tullantılar ortaya çıxardar. Bədəndə, oksigenin bu təsirini aradan qaldıran olduqca mürəkkəb fermentativ sistemlər var. Lakin oksigen miqdarı bir qədər daha artsa, bu ferment sistemləri işə yaramayacaq və aldığımız hər nəfəs bədəni bir qədər daha zəhərləyərək bizi qısa müddətdə ölümə aparacaq. Kimyaçı İrvin Fridoviç (Irwin Fridovich), bu mövzuda belə söyləyir:

“Tənəffüs edən bütün orqanizmlər qəribə bir tələyə düşüblər. Həyatlarını dəstəkləyən oksigen, eyni zamanda onlar üçün zəhərləyici (toksik) xüsusiyyətdədir və bu təhlükədən yalnız çox həssas olan bəzi xüsusi müdafiə mexanizmləri sayəsində qorunurlar”.(1)

Məhz bizi bu tələdən, yəni oksigenlə zəhərlənmə və ya oksigensiz qalaraq boğulma təhlükələrindən qoruyan şey, oksigenin həll olma əmsalının və bədəndəki mürəkkəb ferment sistemlərinin tam lazım olduğu şəkildə müəyyənləşdirilmiş və yaradılmış olmasıdır. Daha açıq desək, Allah, tənəffüs etdiyimiz havanı da, bu havadan istifadə etməyimizi təmin edən sistemlərimizi də mükəmməl şəkildə yaratmışdır.

1) Irwin Fridovich, “Oxygen Radicals, Hydrogen Peroxide, and Oxygen Toxicity”, Free Radicals in Biology, (ed. W. A. Pryor), New York: Academic Press, 1976, səh. 239-240

İnsan orqanizminin daxilində sağ-sol seçimi edən kirpikli hüceyrələr

kirpikcikli huceyrelerQarşımızda duran bir insana və ya güzgüyə baxdıqda qüsursuz bir simmetriya dərhal diqqətimizi çəkərkən, kirpikli hüceyrələrin daxili orqanlarımızı asimmetrik olaraq yerləşdirməsindəki hikmətlər nələrdir? Ağlı və şüuru olmayan bu hüceyrələr necə olur ki, embrionda hələ beyin belə formalaşmamışkən, sağı və solu ayırd edə və bütün insanlarda orqanların harada yerləşdirilməli olduğunu müəyyən edə bilirlər? Bu proseslər əsnasında kirpikli hüceyrələrin yaratdıqları qabarcıqların funksiyası nədir?

“İnsan orqanizminin daxilində sağ-sol seçimi edən kirpikli hüceyrələr” yazısını okumaya devam et

Orqanlarımızın bərpası və yenilənməsi

Bədənimizdə hiss etmədiyimiz, çox vaxt varlığından belə xəbərdar olmadığımız proseslər qüsursuz nizam içərsində baş verir. Həyatımız üçün əvəzsiz olan orqanların fəaliyyətini öz iradəmizlə başlatmır və davam etdirmirik. Orqanlarımız Rəbbimizin möcüzə olaraq yaratdığı mükəmməl sistemlərdən biridir. Bu orqanların hər biri insan hələ ana bətnində kiçik bir hüceyrə qrupu ikən fəaliyyətə başlayır və ölümünə qədər vəzifəsini qüsursuz şəkildə yerinə yetirir.

orqanlarin yenilenmesi

Tədqiqatlar nəticəsində məlum olmuşdur ki, ürək, beyin, qaraciyər kimi həyati əhəmiyyətə sahib olan orqanlarımızda hər hansı bir çatışmazlıq olduğu zaman bəzi zülallar və ya hüceyrələr fəaliyyətə keçərək onları bərpa edir. Əlbəttə ki, tibbi biliyi olmayan zülalların zərəri təsbit edən və buna qarşı tədbir görərək həyat xilas edə bilən şüuru yoxdur. Lakin bu vəzifəni yerinə yetirmək üçün dünyadakı bütün insanlarda mövcuddurlar. Bu mükəmməl xüsusiyyətlərə malik olan zülallar nə insan ağlının, nə də xəyali təkamül prosesinin əsəridir. Bu, hər şeyi nizamlı və qüsursuz şəkildə yaradan Allah’ın yaratmasıdır. “Orqanlarımızın bərpası və yenilənməsi” yazısını okumaya devam et

Diş minası Allahın incəlik sənətinin bir təcəllisidir

Kəllə, qabırğa sümükləri, qol və ayaq sümükləri … Qısacası, bütün skeletimiz bədənimizin ən möhkəm quruluşları arasındadır. Lakin, Uca Allahın beyin, ürək, ağciyər kimi vacib funksiyalara sahib orqanları qoruma vəzifəsi və hərəkət etmə funksiyası verdiyi skeletimiz bədənimizin ən möhkəm quruluşu deyil. Bədənimizin ən möhkəm quruluşu zənn edildiyinin əksinə olaraq, iri və sərt sümüklərimiz deyil, ağzımızın içindəki kiçik dişlərimizdir. Dişlərimizi möhkəm edən isə eyni zamanda onlara rəng və parlaqlıq verən diş minasıdır.indir “Diş minası Allahın incəlik sənətinin bir təcəllisidir” yazısını okumaya devam et

DƏQİQƏDƏ 36 MİLYON ƏMƏLİYYAT APARAN FERMENTLƏR

Canlıların bədənlərində hər saniyə sayıla bilməyəcək qədər çox əməliyyat həyata keçir. Bu əməliyyatlar o qədər təfsilatlıdır ki,hər mərhələdə hər şeyənəzarət edən, nizamlayan və hadisələri sürətləndirən “super nəzarət edicilərin” müdaxiləsinə ehtiyac vardır. İnsan bədənindəki bu super nəzarət edicilər, fermentlərdir.

Hər canlı hüceyrədə, hər biri öz xüsusi işini görən, məsələn DNT köçürməsinəkömək edən, qida maddələrini parçalayan, qidalardan enerji əldə edən, sadə molekullardan zəncir düzəldilməsini təmin edən və bunlar kimi saysız işlər görən minlərlə ferment var.

Fermentlər hüceyrənin içindəki mitoxondrilərdə istehsal edilir. Böyük hissəsi zülallardan ibarətdir, qalanları isə vitamin və vitaminə oxşar maddələrdir. Əgər bu fermentlər olmasaydı, ən sadəsindən ən mürəkkəbinə qədər heç bir funksiyanız işləməzya da dayanma həddinə qədər yavaşlayardı. Nəticədə hər iki halda da vəziyyət dəyişməzdi və ölüm reallaşardı. Nəfəs ala bilməz, bir şey yeyə bilməz, həzm edə bilməz, görə bilməz, danışa bilməz qısacası yaşaya bilməzdik. “DƏQİQƏDƏ 36 MİLYON ƏMƏLİYYAT APARAN FERMENTLƏR” yazısını okumaya devam et

Buqələmunun dili reaktiv təyyarədən daha sürətlidir

bukalemunZoologiya dərs kitabları buqələmunun ballistik (yunanca atmaq deməkdir. Güllə və mərmiləri araşdıran bir elm sahəsidir.) dilinin sürətləndirici bir əzələ ilə gücləndirildiyini qeyd edir. Bu əzələ bürüdüyü-və sərt bir qığırdaqdan meydana gələn-dil sümüyü üzərində gərildikcə uzanar. Ancaq “Proceedings of the Royal Society of London (Series B)” jurnalına qəbul edilən bir çalışmada buqələmunun qidalanma davranışlarını araşdıran iki morfoloq (morfologiya mütəxəssisi), buqələmunun dilinin sürətli hərəkəti ilə əlaqədar daha başqa amillərin olduğunu tapdı. “Buqələmunun dili reaktiv təyyarədən daha sürətlidir” yazısını okumaya devam et

Orqanizmimizin ağıllı silahları: antitellər

servier-ve-macrogenis-den-kanser-antikor-arastirma-ortakligi-isbirligi-dartİnsan orqanizminin ən mühüm, təəccüblü sistemlərindən olan immun sisteminin çox həyati funksiyası var. İnsan fərqinə varsa da, varmasa da, bu sistemin bütün vahidləri eynilə bir ordu kimi orqanizmi qorumaq üçün vuruşur və bu işi dəqiqliklə yerinə yetirirlər.

Bakteriya, virus və bənzər mikroorqanizmlərə qarşı bədəni müdafiə edən hüceyrələr güclü döyüşçülərdir və qeyri-adi bacarıqları var.

Yad orqanizmlər bəzən dəri, tənəffüs və həzm sistemi kimi maneələrdən keçərək bədənə daxil olmağı bacarırlar. Ancaq onları immun sisteminin güclü döyüşçüləri gözləyir. İmmun hüceyrələri adlandırılan bu döyüşçülər “Orqanizmimizin ağıllı silahları: antitellər” yazısını okumaya devam et

Təkamül Nəzəriyyəsinin Süqutu və İdeoloji Səbəbləri

04-05a-animalcell-lTəkamül nəzəriyyəsi yer üzündəki canlıların təsadüflər nəticəsində təbii şərtlər daxilində öz-özünə meydana gəlməsini müdafiə edir. Bu nəzəriyyə elmi qanun, sübut edilmiş həqiqət deyil, elmilik pərdəsi altında cəmiyyətlərə qəbul etdirilməyə çalışılan materialist düşüncə tərzidir. Müasir elm tərəfindən hər sahədə təkzib edilən bu nəzəriyyənin ən böyük əsasları hiylə, saxtakarlıq, təhrif, yalanlardan ibarət təlqin və təbliğat üsullarıdır.

XIX əsrin bəsit elmi məlumatları ilə xəyali fərziyyə kimi “Təkamül Nəzəriyyəsinin Süqutu və İdeoloji Səbəbləri” yazısını okumaya devam et